كَالْأَعْلامِ « 15 » : . « الجوارى » : السّفن ( جمع سفينه : كشتى ) ، وقف كلمه الجوارى با ابقاء « يا » است و از آن جهت در حالت وصل ، حذف شده كه ساكن است ، و وقف بر آن بدون « يا » با وجودى كه دور از صحت مىباشد ، جايز است و ناچار بايد آن را به جانب كسره اماله دهيم ، تا دلالت بر حذف « ياء » كند . « المنشئات » : المرفوعات الشرع ( : كشتيهاى بادبان برافراشته ) . و آن كلمه به كسر « شين » المنشئات به معناى دربردارنده و بالا برنده بادبانها ، نيز قرائت مىشود ، و ليكن با فتحه « شين » نيكوتر است . و « الاعلام » : كوههاست ؛ شاعر گفته است : [ از بحر رجز ] 860 اذا قطعنا « 16 » علما بدا علم « 17 » و همانا از آن جهت خداى - تعالى - كشتيهاى دريا را به اعلام ( كوهها يا كوههاى بزرگ ) تشبيه كرده ، كه مقصود وى كشتيهاى بزرگى است كه دريا را در مىنوردد ، و كشتيهاى بزرگ شبيه‌ترين چيز به كوههاست ، و دليل بر جايگاه نيك اين تشبيه ، و صحّتش اين است كه عكس آن و تغيير مشبّه به مشبّه به جايز است ؛ چنان كه صحيح است خاصّه‌اى « 18 » كه در تعريف منطقى بر محور خود مىگردد و از كسانى كه اين تشبيه را به عكس آورده‌اند « ذو الرمة » است ؛ وى شعرى گفته و از مسير كاروانى در بيابانى بىنام و نشان ياد كرده است : [ از بحر طويل ] 861 بارض ترى فيها الحبارى كانّها * قلوص اضلّتها بعكمين عيرها

--> ( 15 ) - سورة الرحمن ( 55 ) آيهء 24 . ( 16 ) - در ديوان جرير و لسان العرب « قطعن » بجاى « قطعنا » ضبط شده است . با توجّه به ابيات قبل ، « قطعن » صحيح‌تر است . رك : ديوان جرير ، چاپ بيروت ، ص 424 . - م . ( 17 ) - ديوان جرير ، ص 520 و لسان العرب ، ريشه « علم » ملاحظه شود . ( 18 ) - شايد مقصود مؤلّف از عبارت « كما تصحّ الخاصّة . . . » اين باشد كه مشبّه و مشبّه به در اطلاق هريك بر ديگرى مساويند . و مقصود از خاصّه عرض خاصّ است . رك : منطق نوين ، ص 209 . - م .